BÀI 24: CÁCH MẠNG KHOA HỌC, KĨ THUẬT & TOÀN CẦU HOÁ
🧪 Từ cách mạng công nghiệp 4.0 · Trí tuệ nhân tạo · Toàn cầu hoá · Cơ hội & thách thức cho Việt Nam
🌍
CÁCH MẠNG KHCN & XU THẾ TOÀN CẦU HOÁ
Thế giới phẳng · Kết nối toàn cầu
✨ Từ những năm 40 TK XX → CMCN 4.0 (IoT, Big Data, AI)
1. THÀNH TỰU CỦA CÁCH MẠNG KHCN
Khoa học cơ bản & Công nghệ
- Toán, Lý, Hoá, Sinh – bước tiến dài, nhận thức thế giới thay đổi.
- Cách mạng công nghiệp 4.0: Vạn vật kết nối (IoT), Dữ liệu lớn (Big Data), Trí tuệ nhân tạo (AI).
Giao thông vận tải
- Máy bay siêu thanh, tàu siêu tốc, xe máy & ô tô điện.
Công cụ sản xuất mới
- Máy vi tính, internet, Google, Facebook, Zalo, điện toán đám mây.
- Rô-bốt AI (Sophia), công nghệ in 3D, hệ thống tự động.
Vật liệu mới & Năng lượng mới
- Chất dẻo polyme, vật liệu siêu sạch, siêu cứng, siêu dẫn.
- Năng lượng mặt trời, năng lượng gió, năng lượng nguyên tử.
Công nghệ sinh học
- Thuốc chữa bệnh hiểm nghèo, công nghệ tế bào, di truyền, enzyme.
- Lập bản đồ gen người, nhân bản vô tính (cừu Đô-li).
Chinh phục Vũ Trụ
- Chinh phục Mặt Trăng (Apollo 11, 20/7/1969 – N. Armstrong).
- Khám phá các hành tinh khác.
Thành tựu có giá trị ứng dụng nhất hiện nay: Trí tuệ nhân tạo (AI) và Internet vạn vật (IoT) – thay đổi mọi mặt đời sống, sản xuất, quản lý.
2. TÁC ĐỘNG ĐẾN VIỆT NAM
Thuận lợi
- Sản xuất: Dây chuyền tự động, robot, nâng cao năng suất (Thaco, Samsung,...).
- Quản lý hành chính: Chính phủ điện tử, minh bạch, người dân giám sát.
- Giáo dục – Y tế: Dạy học trực tuyến, AI trong y khoa, hồ sơ bệnh án điện tử.
- Đời sống xã hội: Mạng xã hội kết nối, ngành nghề mới (IT, thương mại điện tử).
Thách thức
- Sự lệ thuộc vào công nghệ, nguy cơ tụt hậu.
- Tin giả (fake news), xâm phạm đời tư, an ninh mạng.
- Khoảng cách số giữa thành thị – nông thôn.
Hình ảnh minh họa: Dây chuyền lắp ráp ô tô tại Thaco – Khu kinh tế mở Chu Lai, Quảng Nam.
3. XU THẾ TOÀN CẦU HOÁ
Các biểu hiện (Bảng 24.3)
- Kinh tế: Thương mại quốc tế quyết định tăng trưởng; tập đoàn xuyên quốc gia, WTO, IMF.
- Văn hoá: Kết nối toàn cầu, tôn trọng đa dạng văn hoá, chủng tộc.
- Khoa học – Công nghệ: Hợp tác chinh phục Vũ Trụ, công nghệ sinh học, môi trường.
- Các vấn đề toàn cầu: Môi trường, đại dịch (Covid-19, HIV/AIDS), nghèo đói, khủng bố, xung đột.
Tác động tích cực
- Thị trường mở, hàng hoá tự do lưu thông, thúc đẩy đầu tư nước ngoài (FDI).
- Chuyển giao công nghệ, tạo việc làm, nâng cao mức sống.
- Nhận thức sự phụ thuộc lẫn nhau, hợp tác giải quyết vấn đề chung.
Thách thức toàn cầu hoá
- Đánh mất bản sắc văn hoá dân tộc.
- Ô nhiễm môi trường, cạn kiệt tài nguyên.
- Khoảng cách giàu – nghèo gia tăng.
Lĩnh vực phản ánh rõ nhất đặc trưng toàn cầu hoá: Kinh tế – vì thương mại, đầu tư, chuỗi cung ứng toàn cầu kết nối mọi quốc gia.
4. VIỆT NAM: CƠ HỘI & THÁCH THỨC
Cơ hội
- Thu hút FDI, công nghệ hiện đại.
- Chuyển dịch cơ cấu kinh tế.
- Tạo việc làm, nâng cao mức sống.
- Nâng cao uy tín quốc tế, hợp tác giải quyết vấn đề toàn cầu.
Thách thức
- Nguy cơ mai một bản sắc văn hoá, truyền thống.
- Cạnh tranh thị trường, lao động.
- Chịu tác động dịch bệnh, ô nhiễm, khoảng cách giàu nghèo.
Kết luận: Toàn cầu hoá là xu thế khách quan, Việt Nam cần tận dụng cơ hội, vượt thách thức để phát triển bền vững, giữ gìn bản sắc dân tộc.
Rô-bốt Sophia (AI)
Năng lượng tái tạo · Điện gió, mặt trời
Chính phủ điện tử · Học trực tuyến
“Thế giới phẳng” – Thomas Friedman
Tổng kết bài 24: Cách mạng khoa học kĩ thuật bắt đầu từ những năm 40 TK XX, đạt thành tựu vượt bậc trong khoa học cơ bản, công cụ sản xuất, vật liệu mới, năng lượng mới, công nghệ sinh học, vũ trụ. Đầu TK XXI, cách mạng công nghiệp 4.0 (AI, IoT, Big Data) thay đổi toàn diện đời sống. Xu thế toàn cầu hoá từ những năm 1980 kết nối các quốc gia về kinh tế, văn hoá, KHCN, cùng đối mặt với thách thức chung. Việt Nam có cơ hội thu hút đầu tư, chuyển giao công nghệ, nhưng cũng đối mặt nguy cơ mai một bản sắc và cạnh tranh gay gắt.